(1) Opperrabbijn Aryeh Ralbag (65) van de Joodse Gemeente Amsterdam heeft een controversiële verklaring over homoseksualiteit ondertekend waarin staat dat homoseksualiteit niet is aangeboren en genezen kan worden en (2) de christelijke organisatie Different biedt homoseksuelen een therapie aan die hen zou helpen hun lustgevoelens te onderdrukken. Zorgverzekeraars vergoeden de therapie

De betrokkenen debiteren prietpraat en geneuzel in reincultuur om zich eruit te lullen.

(1) ‘Ik heb zelf een masterstitel in klinische psychiatrie,’ zegt de Opperrabbijn. ‘Ik heb in de VS homoseksuelen in therapie gehad, soms met goed resultaat.’
Daar zouden wij graag publikaties over willen zien in vakbladen.

‘Of homoseksualiteit is aangeboren of het gevolg van omgevingsfactoren, durf ik niet te zeggen. Maar ik zie het beslist niet als een ziekte.’, zegt hij ook
Therapie zonder dat er sprake is van ziekte? Waar blijven de filosofen van de geneeskunde om deze onzin onderuit te halen?

(2) De Inspectie voor de Gezondheidszorg gaat onderzoek doen naar de zorginstelling Different. De inspectie zegt niet bekend te zijn met Different, maar dat de signalen aanleiding geven te onderzoeken of de therapie wel deugdelijk is.

Zorgverzekeraar Achmea stelt: ‘Als dit een erkende instelling is voor geestelijke gezondheidszorg, dan zijn we verplicht een aantal behandelingen te vergoeden.’ – wie erkent hier wie?

Zelfde vraag als bij (1).

Niemand kan precies zeggen wat ziekte is. In de 19e eeuw bestond de zogenaamde ziekte ‘drapetomanie’. Die kwam alleen voor bij negerslaven. Sommigen van hen hadden de neiging weg te lopen. Dat werd als ziekte benoemd.

In dezelfde tijd typeerde Marx de godsdienst als opium van het volk. Zo bezien zou godsdienstigheid dus een verslaving zijn. In een vergelijkbaar perspectief is religie volgens sommigen een karakterneurose. Omgekeerd leerden wij bij psychiater Rümke in de jaren zestig van de vorige eeuw in Utrecht dat a-religiositeit neurotisch is. In april 1993 deed de fysicus Brian Josephson (Nobelprijs natuurkunde 1973) een curieuze duit in het zakje van de discussie over de relatie tussen nature en nurture door in het gezaghebbende weekblad Nature te stellen dat er een gen voor ‘religious practices’ zou be­staan. Zijn idee stuitte op nogal wat skepsis, en als hij het niet op gezag van zijn Nobelprijs in ‘Nature’ had gepublicee­rd had kunnen krijgen, zou helemaal geen hond het serieus hebben genomen (nu kreeg hij enig weer­woord).

Onlangs werd het idee gelanceerd dat allerlei ouderdomskwaaltjes oftewel PHPD (= pijntje hier, pijntje daar) bij 65-plussers niet meer vergoed zouden moeten worden.

Kortom, tel uit je winst.

Als ik jonger en ondernemender was zou ik een veilinghuis voor ziekten beginnen. Gewoon bij opbod verkopen, die hap. Appie Osterhaus en zijn Mexicaanse griep verdienen het om als schoolmakende pioniers erkend te worden.

Vandaag in de aanbieding: Homoseksualiteit en behandeling bij Different – een prima in de markt liggende DBC (= Diagnose Behandel Combinatie) – wie biedt? Weigerambtenarigheid – een prima complementaire diagnose, waarvoor een bijbehorende therapie vast wel ergens in de maak is.

Wie biedt?

Dit weekeinde had de NRC H’blad twee pagina’s daarover.

‘We wilden weten hoe vaak het nou eigenlijk voorkomt, wetenschappelijke fraude en misleiding, en hoe universiteiten het bestrijden,’ schrijven Karel Berkhout en Esther Rosenberg. ‘Niemand wist nog hoe vaak fraude voorkwam. Een eerste inventarisatie is er nu, nadat alle universiteiten reageerden op een vragenlijst die deze krant ze stuurde. De universiteiten blijken sinds 2005 in totaal 102 meldingen te hebben behandeld, waarvan er zeker 27 gegrond zijn verklaard. … Opvallend in de enquête zijn de grote verschillen per universiteit. Tegenover zo’n dertig meldingen in Utrecht, staat – tot aan de zaak Stapel – geen enkele melding in Tilburg, twee meldingen in Eindhoven en twee in Delft.’

Wetenschappelijk bedrog bestaat, net als alle bedrog, in soorten en maten. Een variant die in het NRC H artikel alleen tussen de regels door even genoemd wordt is zelfbedrog: “Iemand komt in tijdnood, knipt en plakt wat teksten bij elkaar en vergeet welke tekst van hemzelf is en welke niet. Dit soort knip- en plakwerk is makkelijker dan voorheen.”

Een subvariant hiervan is zelfbedrog met voorbedachten rade. Deze uitdrukking heb ik vorig jaar zelf bedacht. Aanleiding was wat me overkwam nadat ik op 14 mei een voordracht over antroposofie had gehouden op de Vrijdenkersdag van van de Atheïstisch-Humanistische Vereniging De Vrije Gedachte.

Het hoogtepunt van mijn lezing aldaar was de conclusie van een deelnemer aan het slot. ‘Het is een schande dat u als antroposoof aan de universiteit als filosoof mag werken!’ riep hij boos.

Even had ik toen geen tekst. ‘De boudheid van uw stelling wordt slechts overtroffen door de poverheid van uw argumentatie,’ kwam in mij op, en ik stelde hem voor dat we bij de borrel nog even zouden napraten.

Dat deden we. Hij bleek Floris van den Berg te heten, filosoof van professie, verbonden aan de Universiteit Utrecht. Ons korte gesprek leidde tot een intensieve mail-correspondentie.

Een hoogst opmerkelijk oordeel kwam in die correspondentie tot uiting. Van den Berg vindt, in zijn eigen woorden, ‘de antroposofie te onbelangrijk, te onzinnig en te dwaas om daar (zijn) tijd aan te besteden’. Hij had nimmer iets gelezen van Steiner en was ook niet van plan dat ooit te doen.

Dat oordeel en de uitdrukkelijke afwezigheid van onderbouwing riepen bij mij natuurlijk de vraag op waarom het bestuur dit onderwerp dan op de agenda had gezet. Het antwoord op die vraag was verrassend. Het bestuur bleek mij te hebben uitgenodigd om mij in het openbaar te laten bewijzen dat ‘… een analytische discussie met jou niet mogelijk is omdat je – zoals alle gelovigen – [je] onttrekt aan de regels van de rede en redelijkheid’. Met mijn spreekbeurt had met name vice-voorzitter Van den Berg ook alleen ‘een soort “freakshow” willen opzetten, een kermisattractie waar het publiek mag komen lachen om psychiatrische patiënten of anderszins mentaal gehandicapte mensen’.

Een opzet van deze strekking is een nieuw fenomeen. Een dergelijke benadering van de antroposofie ben ik nooit eerder ergens tegengekomen. Leerzaam is het in hoge mate. In de ongeveer halve eeuw dat ik in de wetenschap en de universiteit in Nederland meedoe, heb ik een werkwijze en redenering als Floris van den Berg hier expliciet verantwoordt niet eerder meegemaakt. Hij vertoont een niet eerder vertoonde combinatie van (1) onwetendheid, (2) onwil tot weten, (3) abjecte totaal-kritiek op het object van zijn onwetendheid, (4) een nieuwe, extreme variant van de al vanaf de oudheid bekende vorm van kritiek ’ad hominem’ en (5) een psychopathologisch aandoende zelfgenoegzaamheid. Hij is, kortom, een nieuwe variant van bedrog in de wetenschap, en die verdient een nieuwe eigen naam. Wij wachten met belangstelling hoe het hem verder zal vergaan.

Lees verder in (http://www.civismundi.nl/index.php?p=artikel&aid=1792).

‘Een omvangrijke productie,’ citeer ik uit de VPRO-gids, ‘met originele beelden die worden afgewisseld met ooggetuigen, animaties en verroeste tanks in het water voor Omaha Beach. Het verslag van de afzonderlijke slagen zit goed in elkaar. Vakkundig wordt een geschiedenisles ontvouwd, …’

en dan geeft auteur Koen Keepers enkele enkele oordelen over de opzet die mij aan het denken hebben gezet.

De vakkundige ontvouwing van de geschiedenis les ‘schuurt onbedoeld’, schrijft hij. ‘Een geëmotioneerde Amerikaanse veteraan komt in beeld die vertelt over het verlies van zijn negentienjarige tweelingbroer in de eerste vijf minuten op het Normandische landingsstrand. … Na dit aangrijpende verhaal volgt de stem van de commentator, die uitlegt dat de Duitse kustverdediging het nog uitstekend deed, omdat de geallieerde luchtsteun de stellingen op het strand niet durfde te raken. Door de bommen later te gooien raakten zij slechts een paar Normandische koeien. Dat de ooggetuigeverslagen van de laatste nog levende deelnemers slechts als illustratie van de-wereld-volgens-Knopp worden gebruikt, voelt ongemakkelijk.’

Ik ben benieuwd of ik dat gevoel vanavond ook zal hebben [ik bedoel de vraag niet retorisch].

Koen Keepers licht zijn oordeel nog verder toe en concludeert:

‘In de begeleidende tekst spreekt Knopp zijn hoop uit op verzoening, door eindelijk verslaggeving te doen zonder nationale vooringenomenheid. Of objectieve feitelijke verslaggeving met gebruik van persoonlijke ervaringen die gedroomde verzoening dichterbij zal brengen valt nog te bezien. Of bijvoorbeeld de Russen de kous hiermee als af beschouwen is maar zeer de vraag.’

Met die laatste, evident wèl retorisch bedoelde vraag, ben ik het wel eens. Terzijde teken ik aan dat ‘objectieve feitelijke verslaggeving’ niet bestaat.

De Nederlandse gezondheidszorg is een bedrijfstak van 87 miljard euro, leer ik eruit.

De gezondheidszorg is een bedrijfstak – wen maar aan het idee. Het doel van het bedrijf is winst te maken.

Nieuw is het niet. De geschiedenis van de vaccinatie begint met een brief van de echtgenote van de Engelse ambassadeur in Turkije van 1 april 1717. Lady Montague schrijft aan een vriendin over een praktijk van Turkse vrouwen om pasgeboren babies te enten met pus van een lijder aan pokken. ‘Variolatie’ heet de praktijk, van het Laijnse ‘variola’ dat pokken betekent. Tientallen jaren later zal Jenner in Schotland een wetenschappelijke revolutie in de geneeskunde bewerkstelligen door de praktijk uit te voeren met de veel minder gevaarlijke koeienpokken. Zo ontstaat de vaccinatie, van ‘vacca’ = koe.

De betekenis van die nieuwe ontwikkeling is moeilijk te onderschatten – maar daar gaat het me nu even niet om. Het gaat me nu even alleen om een profetische opmerking in de brief van de ambassadeursvrouw. ‘Ik ben voldoende vaderlandslievend om me moeite te getroosten om deze nuttige uitvinding naar Engeland te brengen,’ schrijft ze, ‘en ik zou best enkele artsen erover willen schrijven, maar ik ken er niet één van wie ik kan verwachten dat hij deugdzaam genoeg is om de winsten die hij maakt uit de behandeling van de pokken op te geven …’:

“I am patriot enough to take pains to bring this useful invention into fashion in England, and I should not fail to write to some of our doctors very particularly about it, if I knew any one of them that I thought had virtue enough to destroy such a considerable branch of their revenue, for the good of mankind. But that distemper is too beneficial to them, …”

Dat was bijna drie eeuwen geleden. Nu komt er een mega-schaalvergroting in de commercialisering van de geneeskunde. Mammon blijkt machtiger dan Hippocrates. Ziektekundige bedrijfseconomie wordt het basisvak van de geneeskunde zoals vroeger pathologische anatomie dat was. De resultaten van medische werkzaamheden zullen worden uitgedrukt in winstcijfers. We gaan grote tijden tegemoet.

Het is een gedenkwaardig nieuwtje inzake de strijd om gelijke (m/v) rechten inzake bezwaren tegen vermeende of reële discriminatie. Interessant is ook de term ‘berispt’. Dat riekt naar een, juridisch gezien, strafmaatregel. Heeft de genoemde Commissie Gelijke Behandeling de bevoegdheid om straffen uit te delen en eventueel sancties op te leggen? Hulde ook aan de Groninger Studentenbond. Over het algemeen zijn de studenten in Nederland tegenwoordig even onderworpen volgzaam als de parlementsleden van de coalitie: alleen maar maar braaf ja-zeggen en meelopen. Misschien is er toch nog toekomst in de universiteit.

Nu was het de koningin die iets zei dat Wilders niet behaagde.

Het hoofdartikel van de NRC H vatte de kortstondige rumpus die de afgelopen door Nederland waarde bekwaam samen.

In haar kerstrede had de koningin ‘aandacht had gevraagd voor duurzaamheid, “voor de aarde die het leven voedt maar niet voor zichzelf kan spreken” en toen twitterde Wilders: “Mijn hemel is de Majesteit stiekum lid geworden van GroenLinks?” Dat kwam hem op enkele snedige reacties te staan. „Van #GroenLinks kan je lid worden. Van de #PVV zelfs niet stiekum..”, meldde de één. „Stiekem schrijf je met een E”, liet een ander weten’.

De NRC-redactie vraagt zich af ‘of premier Mark Rutte zich zorgen moet gaan maken, nu het hoofd van zijn regering maar redes blijft houden die zijn gedoogpartner niet bevallen en inderdaad niet als steun voor zijn beleid klinken’, en voegt er meteen aan toe: ‘Het antwoord is nee’.

Dat ben ik wel en niet met de redactie eens.

De toestand inzake Wilders – en dat is in feite DE toestand in Nederland – is wel zorgelijk. Maar alleen wie nog enig benul heeft van de wereldgeschiedenis, voelt daar iets van.

Zulke mensen worden steeds zeldzamer. Alles wat gebeurt wordt teruggebracht tot onmiddellijk ‘ver-pauw-en-wittemanbare’ proporties – ik bedenk hier en nu op de valreep van het oude jaar een nieuw woord voor 2011.

Anders gezegd: de politieke toestand is totaal transparant. Kunsthistoricus Alexander Pechtold vatte het enige tijd geleden perfect samen in een beeld: ‘Als Wilders zegt “spring!” dan springt Rutte, en als Wilders zegt “je moet hoger springen”, dan springt Rutte hoger’.

Dat klinkt fatalistisch. Zo voel ik het ook, en velen mèt mij.

Dat oordeel inspireert tot enig nadenken. De wereldgeschiedenis kent uit het verleden vergelijkbare situaties. Een treffende overeenkomst beschrijft de Zwitserse cultuurhistoricus Jean Gebser (1905 – 1973) in een samenvatting van wat zich afspeelde in de tijd dat de Spanjaarden Midden- en Zuid Amerika veroverden. Gebser citeert uit een Mexicaans document uit die tijd:

“Het dertiende hoofdstuk; daarin wordt verteld hoe Montecuhçoma, de Mexicaanse koning, andere tovenaars stuurt, dat ze de Spanjaarden te beheksen moeten proberen, en wat hun onderweg overkwam. En het tweede cohort boden, de waarzeggers, de tovenaars, en de rookpriesters (‘Räucherpriester’) gingen ook op weg om hen tegemoet te gaan. Maar ze deugden niet meer, ze konden de mensen / die anderen niet meer betoveren, ze konden hun doel bij hen niet meer bereiken, ze kwamen niet eens meer aan.”

‘Er bestaat nauwelijks een tekst waarin zó compact en met zó weinig, elkaar op indringende wijze herhalende woorden de ineenstorting van een hele wereld, van een totale tot dan toe geldige en werkzame menselijke grondhouding beschreven wordt,’ zo commentarieert Gebser. ‘De magisch-mythische houding van de Mexicanen werkte bij “hen” (de Spanjaarden) niet meer, ze brak kapot op het moment dat ze op de rationeel-technische grondhouding stootte. Daarbij was niet, zoals de causaal- en materie-gelovige Europeaan tegenwoordig [de tekst stamt uit 1949] geneigd zal zijn aan te nemen – de materiële overmacht van de Spanjaarden beslissend, maar de zwakte van het Mexicaanse en de kracht van het Spaanse bewustzijn.’

Ontleend aan Jean Gebser, Ursprung und Gegenwart – Erster Teil – Die Fundamente der aperspektivischen Welt – Beitrag zu einer Geschichte der Bewusstwerdung (1949) In het Duitse origineel is de tekst zó veel overtuigender, dat ik het niet kan laten die letterlijk te citeren:

‘Eine Beschreibung dieses erschütternden Ereignisses findet sich in der aztekischen Geschichts-Chronik des Fray Bernardino de Sahagun, die, acht Jahre nach der Eroberung Mexikos durch Fernán Cortés, auf Grund von Berichten der Azteken niedergeschrieben vuurde. Der Beginn des dreizehnten Kapitels dieses Buches, das die Eroberung der Stadt Mexiko schildert, lautet folgendermassen:

»Das dreizehnte Kapitel; darin wird erzählt, wie Montecuçhoma,
der mexikanische König, andere Zauberer schickt,
dass sie die Spanier zu behexen suchen sollten, und was ihnen auf dem Wege geschah. Und die zweite Schar von Boten,
die Wahrsager, die Zauberer und die Räucherpriester,
gingen ebenfalls sie zu empfangen (ihnen entgegen).
Aber sie taugten nichts mehr, sie konnten die Leute nicht mehr bezaubern,
sie konnten ihren Zweck bei ihnen nicht meter erreichen, sic gelangten (sogar) nicht mehr hin.«

COMMENTAAR VAN GEBSER:

‘Es gibt kaum einen zweiten Text, in dem auf so kurzem Raum und mit so wenigen, sich eindringlich wiederholenden Worten das Zusammenbrechen einer ganzen Welt, einer ganzen bis dahin gültigen und wirksamen menschlichen Haltung beschrieben wird: die magisch-mythische Haltung der Mexikaner wirkte »bei ihnen (den Spaniern) nicht mehr«, sie zerbrach in dem Augenblick, da sie auf die rational-technische traf. Dabei ist nicht – wie der kausal- und materiegläubige Europäer von heute anzunehmen geneigt sein wird – die materielle Überlegenheit des Spaniers entscheidend gewesen, sondern die Schwäche des mexikanischen und die Stärke des spanischen Bewusstseins. Es ist der grundlegende Unterschied zwischen dern ichlosen, clan- und kollektivgebundenen Menschen und dem ichbewussten, individualisierten. Denn der Zauber, der echte, magische Zauber, der für die Mexikaner ein tragendes Bewusstseinselement kollektiver Art war, wirkt nur auf die clanmässig Gleichgestimmten; an nicht clanmässig Gebundenen und Gleichgestimmten prallt er ab. Nicht der Besitz überlegener Waffen, nicht in erster Linie dieser Besitz, sondern der eines Ichbewusstseins machte den damaligen Spanier den Mexikanern überlegen, und zwar derart überlegen, dass sich die Mexikaner fast kampflos ergaben. Hättten sie aus ihrer ichlosen Haltung heraustreten können, so wäre der Sieg der Spanier zweifelhaft und gewiss nicht so leicht gewesen.’

Iets van dezelfde strekking gebeurt nu in Nederland. We worden met ons alleen steeds meer een ‘Volksgemeinshaft’, behept met een ‘ik-loze houding’ waarin we nauwelijks meer onderkennen hoe het publieke debat alleen nog werkt als een soort automatisch antwoord-apparaat met Wilders aan de knoppen om dat apparaat te bedienen.

Zowel de vorm als de strekking en de inhoud van Beunders’ betoog zijn merkwaardig. Hier en daar begrijp ik ook niet wat hij wil zeggen.

Wat de vorm betreft: Beunders schrijft ‘De Rooms-Katholieke Kerk is na het verschijnen van het rapport-Deetman in de media aangeklaagd en direct gekruisigd en begraven, al lijken we precies niet te beseffen waarom.’ Ik weet ook na herhaalde herlezing niet of ik dit erger onjuist of onbegrijpelijk vind. De metafoor van de kruisiging is absurd, en ‘begraven’ is de kerk in de media allerminst – integendeel, ieder weerwoord van pontificale zijde wordt opgepakt. En het is een raadsel wie Beunders bedoelt met de ‘wij’ die “niet precies lijken te beseffen waarom” [ik citeer zijn tekst nu niet letterlijk, maar zo als ik vermoed dat hij hem heeft willen schrijven]. In elk geval besef ik dat wel heel precies, en in mijn essay ‘Het probleem van de kerk’, hier in deze WordPress site d.d. 12 december 2011 te vinden, staat het in detail en gedocumenteerd uitgewerkt.

‘Verzoening, vergeving, genade en grootsheid zijn begrippen die in Nederland niet zijn uitgeroepen tot de woorden van 2011. Welke wel? Tuigdorp, bedrijfspoedel, vleeshufters en verkeershufters. Er moet worden afgerekend. Men kan elkaars bloed wel drinken. Er moet worden vernietigd,’ schrijft Beunders ook. Maar inzake ‘de woorden van 2011′ gaat het om woorden die er in 2010 nog niet waren. De vier woorden die Beunders suggereert zijn zou oud als de wereld. In alle bescheidenheid suggereer ik in dit verband ‘eschatomorfose’, eveneens op deze site te vinden, als HET nieuwe woord van 2011.

‘Dit is Nederland anno 2011. Dit is Nederland al sinds jaar en dag. Dit is misschien wel hét Nederland, ondanks alle uitgedragen tolerantie,’ vervolgt Beunders. Hier hanteert hij op ongekende manier de stijlfiguur van de overdrijving. Ik meen een variant te herkennen van het psychologische mechanisme dat de cognitieve psychologie sinds kort onderkend heeft en dat ik in mijn bericht over de grootsturige vrachtauto d.d. 20 oktober 2011 op deze site gepubliceerd heb. Beunders’ slotopmerking geeft steun aan deze suggestie. ‘Ik denk dat ik dit jaar maar weer eens naar de nachtmis ga, om iets te horen over het welbehagen in de mensen, en de geboorte van een betere toekomst,’ concludeert hij. Het lijkt erop alsof hij zich persoonlijk sterker voelt aangesproken door wat nu gaande is dan hij in zin expliciete argumentatie onthult.

Tot zover over de vorm van het betoog van Beunders.

De strekking verdient ook commentaar. Een van zijn speerpunten is de vaak, met name ook meteen door Deetman terdege aan de orde gestelde overweging dat de kerk niet het monopolie heeft op seksueel kindermisbruik. Beunders schrijft: ‘Deetman maakte in zijn superioriteit een geschokte en gekwelde indruk – misschien juist door die vergelijkingen met de aantallen slachtoffers van seksueel misbruik in niet-katholieke instellingen en daarbuiten, in alle Nederlandse gezinnen of wat voor ‘gesloten’ instelling ook. Deze tien- tot twintigduizend misbruikte jongeren maken 0,3 tot 0,9 procent uit van alle extern geplaatste, katholieke jongeren. In aantallen is dit schokkend, in procenten weinig. Een op de tien Nederlanders boven de veertig heeft last gehad van ongewenste intimiteiten in de jeugd, variërend van een greep in het kruis tot verkrachting. Het misbruik was in katholieke kring groter dan elders, maar niet véél groter. Tweederde van de daders was zelf slachtoffer geweest van seksueel misbruik. Dit was een gevolg van die gesloten instellingen [wat betreft de taalkundige vorm is die laatste zin ook weer raar. Beunders bedoelt iets als ' … het gevolg van het gesloten karakter van die instellingen']. Maar, en dat is op veel plaatsen in de commentaren terdege uitgewerkt, daar gáát het niet om. Stel dat, een verzonnen voorbeeld, aan het licht komt dat de afgelopen tientallen jaren 0,3 tot 0,9 van de Nederlanders die in die tijd financieel belazerd zijn door notarissen belazerd zijn en dat het bestuur van de Broederschap van Notarissen dat al die tijd geweten heeft en dat systematisch en op grond van de ideologie van het notariaat in de doofpot heeft gestopt en ontkend, zodoende indirect voortzetting van het bedrog faciliterend – die dan in het debat hierover stelt dat veel meer mensen door andere soorten bedriegers belazerd worden, moet een cursus argumentatieleer volgen voordat hij zich in het debat mengt [overigens heet de beroepsvereniging van notarissen tegenwoordig Koninklijke Notariële Organisatie, maar dit terzijde].

Er is nog meer raar in de strekking van het betoog van Beunders. ‘De commissie Deetman sluit haar rapport af met de oproep aan de overheid het misbruik van minderjarigen van nu aan te pakken en citeert een recent rapport van Gezondheidsraad, dat meldt: „Alleen al in Nederland worden jaarlijks ruim 100.000 kinderen mishandeld. Geestelijk, fysiek, maar ook seksueel”. Voor wie een nul over het hoofd ziet: honderdduizend. Was het deze constatering die Deetman na afloop van de presentatie deed verzuchten: „Wat doen we elkaar toch aan in deze samenleving?” Ik vertaal dit als: het kwaad zat in de kerk, het kwaad zit nog steeds in ons,” schrijft Beunders. ‘Juist deze gedachte blijkt ondraaglijk. Er moeten schuldigen zijn.’ Ja, ho even – het kwaad zit zeker in ons; dat is een gevolg van de zondeval. Maar we ZOEKEN niet zozeer schuldigen – er ZIJN wel degelijk schuldigen.

‘Politici als Willy Brandt, Václav Havel, Juan Carlos en Nelson Mandela hadden de grootsheid om vergeving te vragen aan de slachtoffers voor wat hun werd aangedaan door hun voorgangers, ter wille van de toekomst. Wij vereren Havel en Mandela omdat zij iets konden waarvoor wij geen gevoel meer hebben,’ gaat Beunders verder, en dan komt een passage van zes zinnen die ik totaal niet begrijp: ‘Vergeving en zwijgen hebben hun betekenis en hun nut, maar ook deze ‘dogma’s’ worden rafelig. Dan scheuren ze. Nieuwe generaties willen opheffing van de verjaring, enzovoorts. Dit is de loop der geschiedenis. Het is precies het probleem in Nederland.’ Wat moet ik hiermee? Zijn vergeving en zwijgen ‘dogma’s'? Wat bedoelt Beunders met het ‘enzovoorts’ in ‘ … opheffing van de verjaring, enzovoorts’? En wat precies is volgens Beunders ‘precies het probleem in Nederland’?

Ten slotte iets over de inhoud. Vergeving enzovoorts (!) is hier, zonder enige morele overweging, op grond van twee louter argumentatief-technische redenen niet aan de orde.

De ene reden staat op blz. 54 van mijn essay ‘Het probleem van de kerk’: pleidooien en aanbevelingen hiertoe zijn in dit geval gratuit. Je kunt iemand alleen iets te vergeven als je weet wat die ander gedaan heeft en wat je hem dus zou kunnen of moeten vergeven. En dit hele essay is nu juist vergeven van de conclusies met bijbehorende overwegingen en onderbouwingen dat we niets weten en begrijpen van wat de pontifices gedaan en verzuimd hebben.’

De tweede reden is dat de ware schuldigen, de gezagsdragers van de kerk, nu, gedwongen door de openbaarmaking van het misbruik, spijt betuigen enzovoorts, maar nul komma nul intentie vertonen ook maar iets te veranderen aan de mechanismen van hun organisatie die dit misbruik mogelijk maakte. ‘Macht en taboe zijn de verklarende factoren, niet het celibaat, aldus Deetman,’ schrijft Beunders ook, en dan stelt hij nota bene zelf: ‘Dit geldt nog steeds.’ Maar als je zelf toegeeft dat de oorzakelijke factoren nog steeds operationeel zijn, hoe kun je dan, Henri [ik word nu ook even persoonlijk] vergeving bepleiten? Hier begrijp ik echt niets van. Ik vind troost in de laatste zin van je zakelijk-inhoudelijke betoog: ‘De “eeuwige moraal” van de kerk heeft gefaald – dit is duidelijk – maar deze “eeuwige moraal” van het eigen gelijk van het heden over het verleden faalt uiteindelijk evenzeer.’ Zoals dat hier staat, begrijp ik er niet alleen ik niets van, maar ik kan me niet voorstellen dat jij het wel begrijpt. Ergens heel diep onder de oppervlakte van die laatste woorden proef ik weliswaar een verwijzing naar de filosofie van het presentisme, maar dat is dan opeens de start van een totaal ander discours.

Een verontrustend naschokje was de tekst onder de kop ‘Priester als slachtoffer biedt misschien troost’ van Hans Beerekamp in de NRC H van maandag 19 december.

Ik copieer enkele passages met tussen vierkante haken negen genummerde commentaar van mij:

‘… het waren niet alleen de protestants-christelijke omroepen die dit weekeinde de klokken luidden voor een nieuwe Reformatie. In een met kaarsen en gebrandschilderde ramen opgesierde zaal van Felix Meritis ging Twan Huys voor in een debat van Nieuwsuur (NOS/NTR) dat weinig hoop bood op een dialoog tussen de slachtoffers van seksueel misbruik en de leiding van de kerk in Nederland. Door aartsbisschop Wim Eijk aangeboden excuses werden glashard geweigerd.
In een intelligente analyse probeerde socioloog Paul Schnabel in Buitenhof de vertrouwenscrisis in een bredere context te duiden. In de jaren 60 werd de macht uitgedaagd, nu heeft het publiek twijfels bij de morele autoriteit van instituties als de rechterlijke macht, de politie, de banken, de politici en de kerk. Vaak wordt de waarneming van moreel faillissement gestuurd door getuigenissen van slachtoffers.’

[1] ‘… bredere context, morele autoriteit, moreel faillissement …’ – nee, nee …; ‘het probleem van de kerk’ is een totaal eigen thema. Minstens kenmerken maken het een absoluut nieuw fenomeen: (1) de eschatologische dimensie, (2) het unieke spirituele en maatschappelijke gezag van de daders, (3) de unieke historische dimensie van de kerk – zie hieronder de tekst over de Bella Figura.

‘En dat is nu juist waar televisie dol op is, op het gezichtspunt van het slachtoffer.’

[2] Ik vind dit een ietwat hypocriete argumentatie. De concrete, overtuigende, levensechte getuigenissen, zoals in Nieuwsuur met de keiharde ‘live’ confrontatie onder leiding van een prima presentator zijn televisie op z’n best.

‘In dat opzicht konden alle actualiteitenprogramma’s er maar geen genoeg van krijgen, van de opengebroken emoties van de lang geleden misbruikte mannen …’

[3] Dit is nog veel laakbaarder aanvechtbare argumentatie dan die onder punt [2]. De verbijzondering ‘al lang geleden misbruikt(e)…’ gaat voorbij aan het feit dat, in termen van de titel van een bekend boek, de straf op zwijgen juist in deze gevallen vanwege het specifiek sacerdotale levenslang is. In feite is dit cynisch-achterbakse pseudo-voorbehoud een gotspe!

‘… en de halsstarrige paniek van de bisschoppen …

[4] Er is juist geen paniek – de bisschoppen blijven halsstarrig (dat wèl) volgens de regels door lullen.

‘Voor één zendgemachtigde leek de kwestie een lastige uitdaging. RKK (de afkorting staat gewoon voor Rooms-Katholieke Kerk) heeft een wekelijks actualiteitenprogramma, Kruispunt, waarin het slachtoffer altijd de meeste aandacht krijgt. Maar er moest toch ook ruimte worden ingeruimd voor de aartsbisschop, die na twee dagen, met klem gevraagd om zelfkritiek, zei dat het de bisschoppen misschien in een eerder stadium had ontbroken aan zichtbare empathie.’

[5] Het heeft de bisschoppen ‘ontbroken aan zichtbare empathie’ – navranter kun je niet verwoorden dat het in de kerk alleen gaat om de schone schijn in de trant van Hyacinth Bucket (spreek uit ‘boekee’) en de ‘Bella Figura’ – zie onder.

‘Dat maakte priester Antoine Bodar, een van de laatste geloofwaardige katholieke stemmen in de media …’

[6] Bodar als geloofwaardige katholieke stem in de media … – dat is zoiets als Wilders een geloofwaardige stem in de politiek noemen … – het is zeker waar, maar het zegt vooral iets over de media resp de politiek.

‘… , in hetzelfde programma goed, door in tranen te vertellen dat hij het niet meer wist, maar dat het niet eerlijk was: „Die misdrijven zijn verschrikkelijk, maar je kunt niet de hele kerk daarop afrekenen, dat kun je niet doen.”

[7] Dat is nu juist wel aan de orde – ‘de kerk’ = het collectief van de hoogste clericale gezagsdragers verdient het hierop afgerekend te worden.

‘Eerder had hij gezegd dat alle priesters zich verantwoordelijk moesten voelen, maar ook dat hij had gemerkt dat het laten zien van emoties troost kan bieden aan de slachtoffers. Bodar is acteur geweest, maar deze emotie leek authentiek …’

[8] Bodar authentiek? Ja – als de mediagenieke kunsthistoricus die hij is en die perfect gecast is voor een rol als moderne pontifex die perfect aanvoelt wat het betere publiek wil zien en horen in een eigentijdse remake van een film als ‘De naam van de roos’.

‘… , zij het een goed passend, wanhopig, pr-offensief. Weten wij eigenlijk wel wat de kerk met al die beschuldigingen wordt aangedaan?’

[9] Ik heb voor mezelf het gevoel dat ik eigenlijk wel weet wat de kerk, met recht en reden, wordt aangedaan met deze niet ‘beschuldigingen’ maar onthullingen.

Naar aanleiding van de stelling ‘dat het laten zien van emoties troost kan bieden aan de slachtoffers’ heb ik het begrip Bella Figura gegoogeld. Tot mijn verrassing kwam ik op een, zo te zien authentieke rooms-katholieke site www.katholiek.org/curie.htm die van zich zelf schrijft:

Deze website behandelt het Katholicisme op de manier…

…waarin gelovigen in de Katholieke Kerk, rondom het Pausschap, in religieuze gemeenschappen en in andere organisaties verenigd zijn,

alsmede

… waarop katholieken samen, in woorden en daden, leven, vieren en geloven. (in voorbereiding) + nog ruim 1000 katholieke links…!

Over de Bella Figura staat daar:

Romanità
- Zoals er van bedrijven gezegd kan worden dat ze een bepaalde bedrijfs-cultuur hebben, zo kan ook van de Romeinse Curie worden gezegd dat daar een eigen cultuur heerst. De cultuur van de Curie is een onderdeel van de Italiaanse en meer bepaald van de Romeinse cultuur, de zgn. Romanità.
- In deze cultuur is de schone vorm (It.: bella figura), het uiterlijke, vaak belangrijker dan de inhoud. Schoonheid gaat boven hoeveelheid, hoffelijkheid boven efficiëntie. Het gaat er niet alleen om wat, maar ook om hoe iets bereikt wordt.

Informeel
- Onderlinge betrekkingen zijn belangrijker dan formele procedures en wie de juiste mensen kent, krijgt veel sneller iets gedaan, dan wie het volgens de regels doet. Persoonlijk contact is veel effectiever en belangrijker dan een onpersoonlijke schriftelijke of telefonische benadering. Omdat de informele contacten voorrang hebben, gaan de zaken die volgens de officiële weg gaan vaak extra moeizaam en duren die extra lang.

Hoffelijkheid
- Deze loyaliteit heeft mede tot gevolg dat de omgangsvormen binnen de Curie worden gekenmerkt door hoffelijkheid. Alles draait om respect en eerbied voor de ander, zeker als het om een hogergeplaatste gaat. Dingen worden daarom ook nooit rechtstreeks of onverbloemd gezegd of geschreven, maar altijd met een omweg, middels subtiele nuances, door suggestie of tussen de regels door. Deze manier van doen is voor Italianen vanzelfsprekend, maar voor mensen uit Noord-West Europa of de Verenigde Staten, die meer directe omgangsvormen gewend zijn, vaak moeilijk te doorgronden.

Regels
- In de Romeinse cultuur van de Curie is met name ook de omgang met regels en wetten heel anders dan in de van oorsprong meer protestantse Atlantische regio. In de Romeinse cultuur belichamen regels en wetten bepaalde (christelijke) principes en idealen, die hooggehouden moeten worden, ook, of misschien wel juist als ze in de praktijk niet zo goed worden nageleefd. Anders dan de Noord-Westeuropese landen en Noord-Amerika gebruikelijk is, worden de regels dan ook niet aangepast aan de praktijk, maar dient de praktijk zich naar de regels te richten.

Uitzonderingen
- De Kerk weet uit haar eeuwenlange ervaring echter goed genoeg dat leven volgens de regels niet altijd even makkelijk is c.q. even snel gaat. Daarom worden in de Romeinse cultuur veel gemakkelijker dan in Noordwest-Europese landen en Noord-Amerika uitzonderingen op de regels toegestaan of wordt een oogje toegeknepen. Zo wordt tegelijk het in de regel of de wet belichaamde ideaal gehandhaafd en wordt tevens recht gedaan aan individuele gevallen en omstandigheden.

Een aantal bijzonderheden zijn nu algemeen bekend. Ik noem drie zulke bijzonderheden.

(1) Het aantal kinderen dat destijds misbruikt is, is groter dan voordien werd aangenomen

(2) Er zijn aanwijzingen dat het nog groter is dan de aantallen die de Commissie Deetman noemt.

(3) De impact die dit misbruik heeft gehad, nog steeds heeft en nog geruime tijd zal hebben op het leven van velen van hen, is zwaarder dan tot nu toe algemeen bekend was. De televisie-uitzending van Nieuwsuur van vrijdagavond was wat dat betreft gruwelijk onthullend. Een nog veel erger voorbeeld vond ik dezer dagen op internet. Ergens in deze soms bijna quasi-mystiek aandoende dimensie van de eigentijdse communicatie stuitte ik bij toeval op een site waarop iemand Guido Klabbers, woordvoerder van een groep slachtoffers, beschuldigt van pedoseksuele misdragingen. Enig speurwerk in de meer exotische regionen van cyberspace leerde me dat de auteur van die site zijn kinderjaren heeft doorgebracht in Huize St. Jozef in Cadier en Keer. Dat was een tehuis voor kinderbeschermingskinderen waar de Broeders van het Heilig Hart van Jezus ‘cachotten’ hadden als strafmaatregel voor jongetjes: eenzame opsluiting in net onder straatniveau gelegen cellen met een stenen bed en verder niks, op water en brood. De man van wie deze site is, bleek daar te zijn opge’groeid’ en lijkt als gevolg daarvan nu zodanig geestelijk verminkt, dat hij een haat-campagne tegen de KLOKK (= Koepel Landelijk Overleg Kerkelijk Kindermisbruik) is begonnen. Uit wat ik intussen nog meer op het net heb gevonden, krijg ik de indruk dat hij niet de enige is die zó intens geestelijk verminkt is.
‘… (zwaarder dan tot nu toe) algemeen bekend (was) …’: dat thema, de vraag wat inzake dit seksueel misbruik wel en niet “algemeen bekend” is, is het leidmotief van mijn essay over ‘Het probleem van de kerk’, dat elders in dit WordPress dossier te vinden is.

De eerste reacties van de kant van de kerk op de publicatie van het rapport van de Commissie Deetman geven mij de indruk dat de essentie van het probleem daar nog steeds niet algemeen bekend is. Ik citeer uit een bericht dat gisteren werd gepubliceerd over de brief die de bisschoppen hebben verstuurd [met tussen de geciteerde passages commentaar van mij tussen vierkante haken]:

‘De Nederlandse bisschoppen hebben aan de rooms-katholieke kerken een brief over het seksueel misbruik binnen de kerk gestuurd die kan worden voorgelezen.’

[De brief KAN worden voorgelezen; het is niet een instructie dat hij MOET worden voorgelezen. Overigens stond in en ander bericht '… met 'het verzoek' de brief voor te lezen]

‘… In de brief stellen de bisschoppen dat zij Wim Deetman hebben gevraagd om het onderzoek te doen, om de waarheid te achterhalen. “De waarheid, hoe pijnlijk die ook kan zijn, gaat vóór alles. Wij willen als Kerk het leed erkennen dat op deze wijze is aangericht en dat slachtoffers hun hele leven met zich mee dragen.”‘

['… hun hele leven met zich meedragen': ook hier weer géén verwijzing naar wat zowel daders als slachtoffers EN de verantwoordelijke gezagsdragers in de kerk hiervan meenemen vaan 'gene zijde'; de zogeheten 'eschatologische' dimensie van het probleem.]

‘De bisschoppen stellen dat ze geschokt zijn door de uitkomsten. “Het doet pijn dat er onder priesters en religieuzen wier roeping het nu juist was om door hun voorbeeldige leven anderen tot God te brengen en hen te hoeden en te beschermen, een aantal is geweest dat het vertrouwen van kwetsbare minderjarigen heeft beschaamd. Mensen zijn voor hun verdere leven beschadigd.”
Dat dit binnen de kerk kon gebeuren, vinden de bisschoppen ‘verschrikkelijk’. “Wij veroordelen het ten zeerste en het spijt ons uit de grond van ons hart.” Dat verantwoordelijken niet de juiste maatregelen hebben genomen om een einde aan de misbruikpraktijken te maken, beschaamt de bisschoppen.’

[… pijn, … veroordelen, … spijt … – waarom geen verwijzing naar de eschatologische dimensie?]

‘Verder wordt in de brief aangegeven wat de kerk doet om slachtoffers te helpen en misbruik voortaan te voorkomen en wordt mensen gevraagd te bidden voor de slachtoffers, de kerk en haar leiders. Ook voor de daders wordt opgeroepen te bidden, zodat ‘zij tot besef komen van hun schuld en oprecht zoeken naar vergeving en bekering … ‘.

['… voortaan voorkómen … bidden … vergeving en bekering …' – waar blijft de verwijzing naar de eschatologische dimensie van de waarheid die de bisschoppen zeggen te zoeken?]

Tot zover het bericht over de brief. Misschien heb ik wat gemist, maar mijn probleem blijft.

Als aanvulling op mijn essay stel ik een oplossing voor mijn probleem ter discussie. Zowel uit de uitzending van Nieuwsuur als uit deze brief maak ik op dat de bisschoppen niet vatten wat de geest van deze tijd ons voorhoudt en van ons wil.

Deze conclusie wordt door velen, bijna algemeen in het publieke debat, gedeeld.

Maar deze conclusie heeft alleen betrekking op het seculiere, wereldlijke aspect. De bisschoppen gaan niet echt in op de gevolgen van het verzuim van de verantwoordelijke gezagsdragers inzake het misbruik voor de betrokkenen als persoon. Dat is één ding.

Zij lijken echter ook niet te vatten dat niet alleen de wereld hier op aarde,maar ook de ‘wereld’ aan ‘gene zijde’, de andere kant van de brug tussen de beide werelden die de ‘pontifices’, de beheerders van de brug, bewaken en waarover zij de gelovigen begeleiden, verandert. Voor zover ik iets weet van de rooms-katholieke theologie, is zulke verandering van het hiernamaals daarin ook geen thema. In wat de esoterie in het algemeen en de antroposofie in het bijzonder leren, is dat anders. Daarin verandert ‘de geestelijke wereld’, zoals ze daar vaak genoemd wordt.

Dit motief van de verandering van ‘gene zijde’, van het ‘eschaton’, verdient meer aandacht dan het tot nu toe gekregen heeft. Om het besef van die verandering te bevorderen, stel ik een nieuw begrip voor: eschatomorfose.

Ik heb het ontleend aan een begrip uit de theoretische pathologie: ‘pathomorfose’. Dat houdt in dat ziekten ‘spontaan’, dat wil zeggen zonder dat mensen daaraan bijdragen – althans zonder dat wij ons daarvan bewust zijn – veranderen. Kleurenblindheid en het syndroom van Down kwamen tot begin resp. halverwege de 19e eeuw niet voor; AIDS kwam eind vorige eeuw ‘out of the blue’ in de pathologie.

Mutatis mutandis is het met het leven na de dood en ons bewustzijn daarvan. Om het ietwat kort door de bocht in een ietwat dramatische one-liner samen te vatten: “de geestelijke wereld spreekt tot ons”.

Dat is een nieuw fenomeen – ‘nieuw’ in de zin van de Openbaring van Johannes 21:5. Daar staat in de Griekse tekst het woord ‘kaina’. Dat woord kennen wij in de moderne talen niet. Wij kennen alleen wat de Grieksen ‘neos’ noemen. Dat is gewoon iets nieuws dat er eerst niet was zonder dat door de komst van dit ‘neon’ de wereld echt verandert. ‘Kainos’ is echt anders.

De nieuwe openbaringen vanuit gene zijde zijn kainos. Wereldwijd krijgen steeds meer mensen daar vermoedens over en meer dan dat. Ze beleven dat ‘gene zijde’ realiteit is. Ze denken, spreken en schrijven erover. Skeptici doen die gedachten af als bijgeloof maar dat is niet erg relevant omdat de skeptici zelf die gedachten van anderen nooit onbevangen onderzoeken.

Wel relevant is dat de kerk dit kainon van het eschaton niet onderkennen, terwijl men van het intellectuele vermogen van de bisschoppen toch mag verwachten dat zij hiervoor begrip kunnen ontwikkelen en meer dan dat.

VRAAG: waarom geen verwijzing naar het destijds geruchtmakende en omstreden werk van Theo Sandfort, met name naar diens proefschrift aan de Universiteit Utrecht?

(2) op pag. 8: ‘In oktober 2007 werd de procedure bij klachten naar aanleiding van seksueel misbruik verruimd, Deze procedure gold vanaf dat moment voor iedereen die betaald of onbetaald werkzaam was binnen de Rooms-Katholieke Kerk en voor inmiddels overleden slachtoffers van seksueel misbruik.

VRAAG: ‘ … inmiddels overleden slachtoffers …’: waarom niet meer verwijzingen naar wat slachtoffers aan gene zijde van de ‘brug’ die de pontifices beheren meemaken?

(3) pag. 18: ‘Pas na de media-aandacht in het voorjaar van 2010 zou de kerkelijk bestuurders duidelijk worden dat het seksueel misbruik van minderjarigen een onderschat verschijnsel is, waarvan de ernstige implicaties nu pas in volle omvang doordringen. Daarbij speelt de spanning die ook nu nog bestaat tussen het officiële denken over seksualiteit en algemeen geaccepteerde relatievormen tussen volwassenen een rol.’ EN pag. 19: ‘Geplaatst tegen de historische en sociaal-culturele context van de periode vanaf 1945 tot nu valt de taboesfeer op waarin seksualiteit zich lange tijd zowel binnen de Rooms-Katholieke Kerk als in andere delen van de Nederlandse samenleving heeft bevonden. Voor de Rooms-Katholieke Kerk geldt dat nog steeds een forse spanning bestaat tussen het officiële denken over seksualiteit en algemeen geaccepteerde relatievormen tussen volwassenen.

VRAAG: wat verstaat de Commissie onder ‘(het) officiële denken’ in het algemeen en dat over seksualiteit in het bijzonder? Voor zover mij bekend is ‘officieel denken’ geen algemeen erkend begrip en wordt het met name in de filosofie niet gethematiseerd.