Het Oekraïnereferendum: een ingewikkeld samenstel van factoren en … (II): De muize(n)val

In het Oekraïnereferendum speelt op de achtergrond het conflict tussen realisten en nominalisten.

Dat is een van de oudste problemen in de filosofie.

Ik licht het toe aan een simpel voorbeeld. Spellen wij ‘muizeval’ of ‘muizenval’?

Enige tijd geleden waren er gemeenteraadsverkiezingen. ‘Raar, eigenlijk’, dacht ik toen.’Waarom spellen we ‘gemeente-raad’ en niet ‘gemeentenraad’, zoals we nu wel ‘kerkenraad’ moeten spellen?

Daarover doormijmerend kwam ik op andere ‘wel-of-niet-met-een-n-‘woorden, en via via kwam ik op de muizenval resp. muizeval.

Voor mijn gevoel leek er een wereld van verschil te bestaan tussen een muizeNval en een muiZEVal.

Nadere analyse van mijn gevoel leerde me waarom we inderdaad over twee verschillende zaken praten wanneer we spreken over een muizenval resp. een muizeval.

Wat is een muizenval? Een muizenval is een contraptie om muizen mee te vangen. Vroeger werd zo’n muis meteen nadat hij gevangen was automatisch ter dood gebracht, maar tegenwoordig hebben we muisvriendelijke muizevallen en kan de mens die die val gezet heeft de daarin gevangen muis levend en wel naar buiten brengen.

In deze nieuwe manier van omgaan met de muis manifesteert zich een nieuw respect voor de muis als zodanig, en dit nieuwe respect voor het wezen van de muis heeft, zo leerde ik uit mijn analyse van mijn gevoel, te maken met het verschil tussen muize- en muizen-val.

Sterker nog: de vraag of het muizeval of muizenval is, verwijst naar het oudste probleem van de filosofie. Dat probleem gaat over de oorsprong van onze kennis. Begint onze kennis bij de afzonderlijke dingen zoals we ze waarnemen, of begint onze kennis bij de algemene begrippen omtrent de dingen zoals we die alleen kunnen denken? We nemen weer de muis als voorbeeld. Hoe komen wij aan onze kennis omtrent de muis? Gaat dat zo, dat we eerst in de buitenwereld afzonderlijke exemplaren muizen zien, vervolgens concluderen dat die kleine grijze beestjes die we zien andere schepsels zijn dan ratten of katten en zo voort, en geven we ze ten slotte een naam, in dit geval min of meer toevallig het woord ‘muis’? Of is de volgorde misschien juist andersom? Gaat het soms zo, dat wij als mens van nature, al voordat we geboren zijn en in de buitenwereld kunnen waarnemen, in onze binnenwereld begiftigd zijn met kennis over algemene begrippen, onder andere dus van het algemene begrip omtrent de muis als zodanig, en herkennen we vervolgens in de buitenwereld die kleine grijze beestjes als afzonderlijke exemplaren van dit algemene begrip?

Het debat over het antwoord op die vraag staat in de geschiedenis van de filosofie bekend als de ‘universaliënstrijd’: de strijd om de algemene begrippen oftewel de ‘universalia’. De ene partij, de realisten, meende dat de algemene begrippen in de mens aangeboren zijn en dus in onze kennis eerst kwamen. De andere partij meende dat de algemene begrippen louter willekeurige namen zijn die we geven aan de dingen die we zien. Daarom heette die partij de ‘nominalisten’. Het lijkt misschien een abstract probleem, maar in de Middeleeuwen werd daarover hevig gedebatteerd, en vandaag de dag komt het probleem dus terug in letter ‘n’ tussen de muis en de val waarin hij gelokt wordt. De muizeval zonder n is gemaakt door mensen die in de universaliënstrijd de kant van het realisme kiezen en is bestemd voor de muis als zodanig. De muizenval met n lokt afzonderlijke muizen aan, al die schepseltjes die alleen min of meer toevallig de naam ‘muis’ gekregen hebben. Muizenvallen zijn voor nominalisten.

‘Wie het vatten kan, die vatte het’,

In het Grieks staat ὁ δυνάμενος χωρεῖν χωρείτω. Het Griekse woord chorein dat hier gebruikt wordt betekent iets als omvatten; het verwijst naar (de) ruimte, met alle aspecten die destijds aan dat begrip ‘ruimte’ eigen waren. ‘Alleen wie het virtueel al in zich heeft, kan het ook, quasi-ruimtelijk binnen de “omvatting van zijn lichamelijkheid”, in zijn gemoed en bewustzijn ervaren, en het daar gaan begrijpen’, is een betere vertaling van de Griekse tekst. De Engelse vertaling is ook beter: He that is able to receive it, let him receive it.

Zie ook: http://kairos-kr.nl/het-oekrainerefe…e-en-nominalisme/

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *