‘Rudolf Steiner: vrij en gesluierd’

De titel van deze post heb ik overgenomen van een artikel in Trouw van vandaag. Het gaat over de tentoonstelling over werk van Steiner in de Rotterdamse Kunsthal die vandaag geopend wordt. Het is geschreven door Joke de Wolf, ‘die zelf negen jaar Vrije School heeft genoten en daaraan naast veel goede herinneringen ook een allergie voor het zweverige lettertype heeft overgehouden’.

Mijn eerste indruk is gemengd. Het artikel zeker geeft een goed beeld van het beeld dat tegenwoordig in het publieke oordeel leeft over Steiner. ‘Rond Steiner, grondlegger van de antroposofie, hangt al jaren een waas, die gekleurd is door mystificatie of door rascisme (sic)’, begint het. ‘De tentoonstelling in de Kunsthal over zijn artistieke invloed, neemt die niet weg.’

Voor zover ik nu al iets weet van die Kunsthal-manifestatie, is dat een juiste typering.

De volgende alinea is ook trefzeker bijna helemaal correct. ‘Er is dus géén boek over de antroposofie dat niet door een antroposoof zelf is geschreven?, vroeg Michael Schaap alias “De Hokjesman” vorig jaar vertwijfeld in zijn gelijknamige tv-programma [21 februari 2013, VPRO]. Schaap zoekt in die aflevering naar antroposofen in Nederland, en komt tot de ontdekking dat de antroposofie voor de één wetenschap is, voor de ander religie, maar dat zelfs de meest fanatieke biologisch­dynamisch etende, euritmie-dansende, naar homeopatische dokters en Vrije School gaande mensen zichzelf niet snel “antroposoof” noemen.’

Dat is tamelijk goed samengevat, met hoogstens de correctie dat ‘antroposoof’ in het gangbare spraakgebruik betekent ‘lid van de Antroposofische Vereniging’ [in Nederland ongeveer vierduizend, wereldwijd circa tien maal zoveel]. Het is inderdaad allemaal erg onduidelijk – dat is heel juist aangeduid.

Dat laatste blijkt, vooral door wat er niet met zoveel woorden bij staat, ook uit de volgende alinea: ”En oprichter Rudolf Steiner (1861-1925) is al helemaal geen heilige. Op de Vrije School, de school die gebaseerd is op de antroposofische ideeën van Steiner, komen leerlingen dan ook nauwelijks iets over de oprichter te weten. “Een portret of schilderij aan de muur, dat is het dan”, stelde Schaap vast.’

Dat is niet helemaal juist; het is althans onvolledig. Ik weet redelijk zeker dat de meeste leerkrachten in de vrijeschool nog minder weten over Steiner dan, om een lokaal voorbeeld ter vergelijking te noemen, de medewerkers van de Erasmus Universiteit Rotterdam weten over de schutspatroon en naamgever van hun instelling, om maar te zwijgen van de bijna alle leerlingen van de vrijescholen en een groot aantal van hun ouders.

Met de volgende zin wordt het nog erger. ‘En dat is ook precies wat Steiner wilde, blijkt uit de tentoonstelling …, die grotendeels is gewijd aan het leven en de (artistieke) ideeën van Steiner: de laatste kun je gebruiken, naar eigen inzicht, maar een absolute antroposofische “waarheid” is er niet.’NEEEEE, dat wilde Steiner juist helemaal niet. ‘Ik wil niet vereerd worden, ik wil begrepen worden’, moest hij zijn hele werkzame leven lang zijn volgelingen toeroepen.

En daar ligt mijn voornaamste bezwaar tegen de Kunsthal-manifestatie en tegen het artikel – dat laatste omdat een best aardig beeld geeft van het imago van Steiner hier en nu.

Hoegenaamd niemand heeft tot nu toe de ware impact onderkend van de revolutie die Steiner in de filosofie en wetenschap ontketend heeft. Die impact is van minstens dezelfde orde als die van Copernicus in het begin van de moderne tijd.

Dit is niet een verwijt aan de boze buitenwacht. Wij antroposofen – ik ben zelf een van hen – hebben dat zelf over ons en onze missie afgeroepen. Die miskenning heb ik benoemd als het schandaal van de antroposofie.

Tot zover voor nu. Een uitvoeriger versie van het bovenstaande geeft het recent bij Stichting Kairos verschenen boekje ‘De naam van het geheim’, ISBN 978-90-76494-08-1.

Wordt vervolgd.

 

This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

4 Responses to ‘Rudolf Steiner: vrij en gesluierd’

  1. Interessant artikel. Dank. Woonde afgelopen zaterdag de opening bij van de tentoonstelling in de Kunsthal. Op uitnodiging gaf Yoeri Albrecht, oud Vrijeschool leerling, in zijn openingsspeech en passant zijn persoonlijke visie te kennen op Rudolf Steiner als filosoof en antroposoof. Albrecht kan Steiners De Filosofie van de Vrijheid wel waarderen, heeft dat werk in zijn studietijd welbewust en met belangstelling bestudeerd, maar ziet hem nadrukkelijk als een kind en een product van zijn tijd (1861-1925). Frappant vindt Albrecht wel dat na honderd jaar bepaalde issues en impulsen mede of in het bijzonder onder aanvoering van Steiner en de zijnen óf in de wereld gezet óf extra gestimuleerd of geactualiseerd nog altijd opgeld doen. In dat verband wijst hij als duidelijk voorbeeld op het ijveren voor sociale driegeleding, wat zoals bekend alles te maken heeft met de drie grote idealen van de Franse Revolutie: vrijheid, gelijkheid en broederschap (vergelijk dit met het begrip solidariteit). Kunstproducten uit de schoot van antroposofen en dus ook van Steiner, ziet hij als typisch tijdsgebonden cultuurproducten, in zijn ogen vergelijkbaar met …de Jugendstil. Verder bracht hij nog even in dat in de tijd van Steiner veel politieke moorden plaatsvonden. Opmerkelijk vond hij daarbij dat Steiner in die moeilijke tijden, ten tijde van de Eerste Wereldoorlog met de bekende terroristische praktijken jaren daarvoor en daarna, zo extreem productief en initatiefrijk was en bleef. Steiners uiteindelijke dood vond hij toch eigenlijk wel sterk weg hebben van een moordaanslag. Opmerkelijke uitspraak van Albrechts kant, welke hij verder niet toelichtte. Ook uit zijn speech sprak onderkennen van bijzonderheid van Steiner en de antroposofische beweging. Zoals reeds gezegd bij hem leeft waardering voor de inhoud van De Filosofie van de Vrijheid en trouwens ook waardering voor vrijeschoolonderwijs, maar delen met antroposofen van de idee dat bij Steiners concepten en impulsen op terreinen als filosofie, wetenschap en kunst sprake is van een zeer essentiële en onontbeerlijke paradigmaverschuiving (doorbraak) is er niet bij. Waarvan akte. Dat mag maar goed duidelijk zijn.

    • Hugo says:

      Inzake de Steiner-expositie in de Kunsthal heb ik gemengde gevoelens. Als ik erover denk, ga ik telkens weer over hoge toppen en door diepe dalen. Prachtig dat mensen op deze manier, zo aantrekkelijk en eigentijds en voor iedereen toegankelijk worden uitgenodigd om kennis te komen maken met leven en werk van Steiner, en dat in onze mooiste stad van Nederland! Maar helemaal niet prachtig, integendeel dat en hoe het USP, het Unique Selling Point van zijn werk en van de antroposofie zorgvuldig, om niet te zeggen met alle macht, buiten beeld gehouden wordt.
      Antroposofie is, vat ik nu weer eens op een nieuwe manier samen, een ellips met twee brandpunten. Het ene is ‘De filosofie van de vrijheid’ zoals samengevat op blz. 50 van het werkje waarnaar je in je volgende commentaar verwijst. Het andere is karma en reïncarnatie zoals samengevat in stukje nr. 23. Waar in de Kunsthal wordt verwezen naar dit gegeven?

  2. Overigens levert een internet zoektocht naar ‘De naam van het geheim’, ISBN 978-90-76494-08-1 mij niets op. Het wordt mij niet duidelijk om welke uitgave het hier gaat.

    • Hugo says:

      Mij levert die zoektocht het volgende op: Zoekresultaten
      1. Het schandaal van de antroposofie – De Ster Online | De …
      http://www.desteronline.nl/het-schandaal-van-de-antroposofie/
      6 dagen geleden – (9) Een uitvoeriger versie van het bovenstaande geeft het recent verschenen boekje ‘De naam van het geheim’, ISBN 978-90-76494-08-1.
      1. ‘Rudolf Steiner: vrij en gesluierd’ | Stichting Kairos
      kairos-kr.nl/rudolf-steiner-vrij-en-gesluierd/
      2 dagen geleden – … over de schutspatroon en naamgever van hun instelling, om maar te zwijgen … boekje ‘De naam van het geheim’, ISBN 978-90-76494-08-1.

      Stuur me je postadres naar hugo@verbrugh.nl en je krijgt een present-exemplaar

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *