Het schandaal van de antroposofie.

Aanstaande zaterdag opent de Kunsthal een overzicht van het veelomvattende oeuvre van Rudolf Steiner (1861-1925). Hij was ‘één van de meest invloedrijke en veelzijdige hervormers van de twintigste eeuw’, zoals hun site specificeert. ‘Zijn gedachtegoed is nog springlevend. … De tentoonstelling … biedt een fascinerend inzicht in zijn leven, werk en wijdverbreide gedachtegoed’.

Dat klinkt veelbelovend. En inderdaad: de tijd is óverrijp voor een nieuwe waardering van Steiner. Zijn geestelijke nalatenschap, de zogenoemde ‘antroposofie’, is van unieke betekenis maar in het publieke debat totaal onbekend en navenant onbemind. Een algemeen inleidende korte tekst erover is er zelfs niet. In dit stukje ga ik in negen clustertjes twitterberichten een aanzet geven voor zo’n tekst.

(1) De kop boven dit stukje is een variant op het ‘schandaal van de filosofie’. Dat idee is in 1787 bedacht door Immanuel Kant. ‘Het is en blijft’, schreef hij, ‘een schandaal van de filosofie en van het algemene mensenverstand dat we over de vraag of buiten ons zelf eigenlijk wel iets bestaat, alleen kunnen geloven, en dat we aan wie daaraan twijfelt geen satisfactie kunnen geven’.

 

(2) Terugkijkend kunnen wij dit zogeheten ‘schandaal van de filosofie’ zien als een eerste symptoom van de totaal-vervreemding van de mens van zichzelf die in de 19e eeuw zou volgen. In die totaal-vervreemding komen drie rode draden samen: het lege rationalisme van de Verlichting, de zwoele gevoelsverheerlijking van de Romantiek, en de verabsolutering van de skepsis in het agnosticisme, de leer dat wij als armzalige sterfelijke wezens niets kunnen weten van het hierna en dat het hiernamaalsgeloof louter wishful thinking is.

 

(3) De Eerste Wereldoorlog bracht aan het licht wat in de voorafgaande eeuw onder de oppervlakte gespeeld had. Sindsdien is het schandaal van de filosofie alleen maar erger geworden. Maar niemand onderkent de feitelijke situatie inzake dit schandaal. Enerzijds is dit oordeel van Kant nog steeds geldig; in de filosofie krijg je over niets énige zekerheid. Anderzijds is intussen door het werk van Steiner de inhoud van die filosofie-waar-je-dus-niks-aan-hebt feitelijk al lang achterhaald. Wij kunnen echt zeker weten, heeft Steiner lngas drie wegen aangetoond.

 

(4) Inzake de ratio heeft Steiner aangetoond dat het kenvermogen allerminst een zaak van alleen het brein en zenuwstelsel is. Het lichaam als geheel doet mee, en zonder interactie met de omgeving kan van cognitie geen sprake zijn. Ook veranderen wij louter door onze cognitie daadwerkelijkheid de omgeving om ons heen. De essentiële betekenis van de taal voor dit alles heeft Steiner al een eeuw geleden bewezen.

 

(5) Inzake gevoelens heeft Steiner een nieuwe dimensie toegevoegd aan de fenomenen empathie en charisma. Interactie met een ander mens kan rechtstreeks tot inzicht leiden. In het eigentijdse jargon spreken we dan soms van telepathie of ‘grensoverschrijdende ervaringen’. Het komt altijd over als bijzonder. In het mensbeeld van Steiner zijn dit geheel normale ervaringen. Ze komen ook steeds vaker voor.

 

(6) Ook heeft Steiner aangetoond dat het agnosticisme louter bijgeloof is en en elke rationele grond mist. De notie van karma en reïncarnatie is in de logica van de antroposofie een naadloos theoretisch evident systeem van denken en redeneren.

 

(7) Wat in die drie punten hierboven staat wordt intussen enerzijds steeds meer door de academische wetenschap ontdekt. Anderzijds heeft niemand tot nu toe de ware impact onderkend van de revolutie die Steiner in de filosofie en wetenschap ontketend heeft. Die impact is van minstens dezelfde orde als die van Copernicus in het begin van de moderne tijd. Die miskenning is het schandaal van de antroposofie.

 

(8) Het bovenstaande is niet een verwijt aan de boze buitenwacht. Wij antroposofen – ik ben zelf een van hen – hebben dat zelf over ons en onze missie afgeroepen.

 

  1. Een uitvoeriger versie van het bovenstaande geeft het recent verschenen boekje ‘De naam van het geheim’, ISBN 978-90-76494-08-1.

 

3 thoughts on “Het schandaal van de antroposofie.

  1. Ook een interessant en goed geschreven webartikel. Met interesse gelezen. Steiner behandelt in mijn ogen op heldere wijze cruciale verschillen tussen het filosofische denkconcept van Kant en van Goethe, kentheoretische spectra, waarbij hij Goethe ondersteunt in diens opvatting dat Kant het subjectdeel van inzicht en kennis in het kennisproces ten opzicht van het objectdeel daarvan menselijkerwijs niet in de juiste verhouding ziet en daarom ook niet op juiste waarde schat in het tekstdeel Goethes Weltanschauung in seinen ‘Sprüche in Prosa’ (1897), hoofdstuk 18, dat is het afsluitende hoofdstuk, uit zijn geschrift Einleitungen zu Goethes Naturwissenschaftlichen Schriften – Zugleich eine Grundlegung der Geisteswissenschaft (Anthroposophie) (GA 1; 1884 tot en met 1897).

  2. het schandaal van de Antroposofie ligt volgens mij niet alleen in het ignoreren van de geestes- en natuurwetenschappelijke denk-aktiviteit vragende werk van Rudolf Steiner. Een minstens zo groot, als niet nog groter schandaal is het gebruik maken van alle maatschappelijke en culturele innovatie door Rudolf Steiner gegeven ter genezing van aarde en leven.
    ik heb een brochure in de hand met de titel ‘Revolutionair Zonder Revolutie’ op pag.2 lees ik twee lange opsommingen van nu actueel met resultaat werkende arbeids-/werk-voorstellen 1) in de landbouw en voeding, onderwijs/cultuur over planeten, achtergronden van kerstmis, over de werking van kleuren, gebruik van turf enz.
    2) Hier gaat om inspirerende nieuwe denkwijze op het gebied van o.a. samenwerken in de economie, de rol van de staat, arbeid en inkomen, ondernemerschap, kapitaal en vrijheid van religie, kunst en wetenschap en nog meer, zegt de opteller en verwondert zich dat al deze zaken revolutionair voor de vorige eeuw waren maar ook nog steeds in onze tijd zijn (en zelf een hoogstnoodzakelijke bijdrage leveren bij het voortbestaan van mensheid en aarde.H.Hgd.) dat hun de initiator Rudolf Steiner nog steeds onbekend lijkt te zijn.
    broch.: Rudolf Steiner. Revolutionair zonder Revolutie, ABC wegwijzer 13. http://www.nearchus.nl.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *